actueel
missie
organisatie
terecht
cmw penning
vernindingen
archief
contact
 

Overzicht actueel

- Haarlem 12 maart 2008 -

MEMO inzake 100 % controles en de detentie op Schiphol Oost.

Van Advocatenkantoor Gaasbeek en Gaasbeek

Inleiding.

In de onderstaande memo worden in het kort een aantal probleemgebieden op een rijtje gezet  betreffende de 100 % controles en op de detentie situatie op Schiphol Oost.

Zwangere vrouwen verdacht van slikken.

Ons kantoor heeft in de afgelopen anderhalf jaar veelvuldig en consequent de aandacht gevraagd voor de problematische positie van zwangere vrouwen die ten onrechte van bolletjesslikken worden verdacht bij een controle op Schiphol Oost. Omdat de betreffende vrouwen in het kader van het onderzoek niet gescand kunnen worden komt het regelmatig voor dat onschuldige zwangere vrouwen zo'n vijf a zes dagen gedetineerd moeten verblijven op Schiphol Oost. Ons kantoor heeft in het verleden cliënten bijgestaan die door middel van het produceren van driemaal schone ontlasting moesten bewijzen onschuldig te zijn (het schijnt dat dit thans veranderd is in tweemaal schone ontlasting produceren). We zijn ons ervan bewust dat zwangere vrouwen in diverse mensenrechtenverdragen juist een extra bescherming gegarandeerd krijgen. Het gaat hier om een kwetsbare groep immers. Ons inziens zou een echo-onderzoek in een nabijgelegen ziekenhuis onder deskundige gynaecologische begeleiding, kunnen voorkomen dat structureel onschuldige zwangere vrouwen dagenlang van hun vrijheid worden beroofd, wat ook de zwangerschap bepaald niet ten goede komt.

De kwestie is voorgelegd aan Hoofdofficier van Justitie te Haarlem. Na diens onbevredigende reactie is de zaak voorgelegd aan de Nationale Ombudsman die de zaak in onderzoek heeft. Inmiddels zijn door de SP recentelijk over deze kwestie vragen gesteld in de Tweede Kamer.

Nieuwe klachten over naakt vernederend onderzocht worden

Bij ons kantoor komen de laatste maanden meer  van deze klachten omtrent vernederende situaties in detentiecentrum Schiphol Oost binnen. Ons is door diverse cliënten verslag gedaan van het feit dat ze bij de intake c.q. bij de aankomst in de penitentiaire inrichting zich poedelnaakt moesten uitkleden en meermalen moesten bukken en hurken. Dit ten overstaan van cipiers i.p.v. medisch personeel. Ook werden zij uitvoerig onderzocht in hun haren, oren en mond. Tevens voor en na toilet bezoek vond betasten plaats op intieme plaatsen.  De betreffende cliënten hebben deze behandeling als zeer vernederend ervaren.

Eerst heeft minister Donner de vernederende onderzoeksmethoden doen staken nadat de Ombudsman hierin had ingegrepen. Nu Schiphol beschikt over duur scanmateriaal valt niet in te zien waarom wederom van vernederende fouilleer methodes gebruik moet worden gemaakt nadat mensen al gescand zijn in het kader van de millimeter wave scan controle.           Temeer omdat in het kader van de 100 % controle, controle op controle plaatsvindt is het introduceren van de voornoemde vernederende methode eerder een motie van wantrouwen naar het eigen personeel dat immers al met steun van de scan de nodige onderzoeken heeft verricht aan de betrokken persoon. Wat daar ook van zij,  het is zelfs vele malen door Nederlandse rechters uitgemaakt dat vernederende methodes met naakt uitkleden volstrekt in de strijd zijn met de mensenrechten en de regelgeving en niet acceptabel zijn, laat staan kunnen worden getolereerd. Omtrent deze hernieuwde vernederende controles heeft de SP onlangs Kamervragen gesteld.

Overrompelende visitaties op intieme plaatsen zonder dat er verdenking is

Ook zijn nieuwe klachten ontvangen betreffende de gang van zaken bij de 100 % controle. Zo zijn meerdere reizigsters aan wie geen enkele vraag gesteld was, zomaar zonder enige voorbereiding of behoorlijk verzoek, totaal onverwacht in een onderzoeks kamertje geloodst zonder dat er sprake was van enige verdenking. Bij gebreke van onderzoek of vraagstelling werden zij met het kennelijke doel om te controleren of ze iets op het lichaam hadden verborgen zonder nadere toelichting in dit kamertje, intensief op erogene zones betast als ook op andere lichaamsdelen waar dat uitermate onprettig was. Het krachtig betasten vond plaats aan de borsten, aan de binnenkant van de dijen, aan de billen, aan de buik en de flanken alsmede aan de benen. Vreemd genoeg werd bij deze passagiers geen gebruik gemaakt van de ter plaatse gereedstaande scan. Er werd ook geen keuzemogelijkheid aangeboden. Er werd onnodig inbreuk gemaakt op het in de EU (onder andere E.V.R.M.) gegarandeerde recht op lichamelijke integriteit van de betrokkenen die absolute voorkeur geven aan een scan onderzoek -als daar tenminste redelijkerwijs aanleiding toe was-  en als dat behoorlijk tevoren was besproken. Kennelijk werd het scanapparaat alleen heel selectief gebruikt voor personen die reeds van slikken verdacht werden. Het werd als bijzonder verrassend, opdringerig en daardoor ook vernederend ervaren dat, voor men het goed en wel besefte, men op erogene plaatsen betast werd terwijl de keuzemogelijkheid te weten scan onderzoek of betasten aan het lichaam niet werd geboden.

Lange wachttijden in koude slurf

Voorts zijn de nodige klachten binnengekomen van passagiers die heel veel last ondervinden van het feit dat ten gevolge van 100 % controles zij soms meer dan een uur à anderhalf uur zich in een ijskoude slurf naar het vliegtuig stilstaand moeten ophouden alvorens zij verder kunnen lopen op de luchthaven Schiphol zulks ten gevolge van de soms zeer intensieve 100 % controles. Dit euvel zou kunnen worden voorkomen door het onderzoek naar de pier te verplaatsen.

Ouderen, zieken en gehandicapten.

Een andere klacht heeft betrekking op het feit dat veelal met veel oudere mensen, zieke mensen, dan wel  ziekelijke mensen en gehandicapte mensen onvoldoende rekening wordt gehouden. Zo waren er ondermeer klachten van een gehandicapte jonge knaap die vanwege zijn handicap een speciale schoen moet dragen. Deze schoen was voorwerp van meerdere onderzoeken en er werd zelfs met een boortje in de schoen geboord. Dit is voor de gehandicapte knaap  intimiderend geweest, aldus ook zijn moeder. Dat realiseert men zich wellicht onvoldoende. Ook voor oudere en zieke mensen is het best wel militairachtige 100 % onderzoek op Schiphol met soms eindeloze wachttijden en andere vervelende bijkomstigheden een crime om te ondergaan.

PI: vernederende kleding

Een andere klacht omtrent de detentie situatie op Schiphol Oost is de volgende. Zonder dat er enige uitleg voor wordt gegeven, wordt aan gedetineerden een soort gevangenisjurk gegeven die ze moeten dragen in de beginperiode van hun detentie. Het is meermalen voorgekomen dat de gedetineerde zeer tegen zijn/haar zin in een dergelijke jurk voor de rechter-commissaris moest verschijnen, wat als zeer vernederend werd ervaren.

Men heeft zich kennelijk onvoldoende gerealiseerd dat men graag uit respect voor de rechter en uit zelfrespect in behoorlijke kleding voor de rechter wil verschijnen. Men wordt echter gedwongen een bepaald soort jurk aan te trekken en men wordt gedepriveerd van zijn eigen kleding. Dit is absoluut onaanvaardbaar en in strijd met hetgeen het Europees verdrag voor de rechten van de mens en andere mensen rechten verdragen bepaald is.

Beperkende detentie

In de detentie situatie op Schiphol Oost wordt met name aan verdachte slikkers een aantal vrij beperkende maatregelen toegepast die de toch al de stressige detentie -immers in het geval van het slikken van bolletjes is de stress enorm- ernstig verzwaren. Zo mogen van bolletjesslikken verdachte personen de eerste zoveel dagen niet naar familie, partners of relaties bellen. Hun notitieboekjes en telefoon worden inbeslaggenomen en de eerste maanden niet teruggegeven en ze krijgen niet de gelegenheid enkele zeer belangrijke telefoonnummers te ontvangen zodat ze in elk geval belangrijke familieleden of een relatie in kennis kunnen stellen van de arrestatie. Zo ook wanneer ook nog sprake is van gezin/kinderen dan wel andere bijzondere situaties. Als raadslieden worden wij door deze gang van zaken overigens telkens onnodig onder druk gesteld, daar men wel de advocaat mag bellen en dit wordt tevens dan de enige contactpersoon/reddingsboei naar de buitenwereld. Als advocaten worden wij op deze wijze ten zeerste belast met allerlei extra werkzaamheden die bepaald niet het normale advocaten werk vormen. Daadwerkelijk advocatenwerk dreigt hierdoor te blijven liggen omdat men een soort EHBO post wordt voor mensen die problemen hebben om hun familie, partners of vrienden te informeren. Dit is bepaald onwenselijk.

Vernielde koffers, tassen etc.

Er is nog steeds geen behoorlijke regeling voor onschuldige reizigers waarvan koffers, tassen, souvenirs, dan wel andere eigendommen zijn vernield in het kader van onderzoek. Deze kwestie is in de afgelopen jaren veelvuldig aan de orde gesteld maar nog niet op structurele wijze opgelost. Ook het met Justitie besproken aanbieden van verontschuldigingen aan onschuldig gearresteerde reizigers is niet echt op gang gekomen. Bij onschuldige reizigers zou men standaard de bij het onderzoek veroorzaakte schade moeten vergoeden.

Steekproefgewijze drugscontrole mits mensen rechten niet geschonden worden.

De hiervoor omschreven klachten zijn bepaald niet uitputtend, doch vormen een greep uit de dagelijkse praktijk. Het is te betreuren dat in de op zichzelf zeer belangrijke strijd tegen de drugs, de mensenrechten op deze wijze het onderspit delven, ons inziens onnodig. Ons is gebleken dat heel veel mensen in verregaande mate begrip hebben voor het feit dat op drugs gecontroleerd moet worden, maar het respect voor de medemens dient eveneens hoog te worden gehouden. Het ontstaan van vernederende situaties dan wel situaties die als bedreigend of zeer frustrerend wordt ervaren dient zoveel mogelijk te worden vermeden.

Ons inziens dient ook in de scholing een selectie van de betrokken ambtenaren aan dit aspect veel meer aandacht te worden besteed. Tijdens het uitvoeren van 100 % controles dienen de betrokken ambtenaren niet kortaf dan wel weinig informatief zich te gedragen maar men dient zich juist correct en zo informatief mogelijk op te stellen. Bij een aantal ambtenaren is dat ook het geval maar bij een behoorlijk groot aantal andere ambtenaren kennelijk niet, gelet op hetgeen klagers daarover vermelden.

Meer aandacht voor scholing en selectie opsporings ambtenaren

De Surinaamse regering en met name het justitiële en politionele apparaat van Suriname zet zich momenteel behoorlijk intensief in voor de drugsbestrijding in Suriname. Hier krijgt men ook de nodige steun bij van Nederlandse zijde. Gebleken is dat niet alleen de 100 % controle  maar ook de intensieve controle op Zanderij bij vertrek kennelijk tot een daling van het aantal drugskoeriers heeft geleid. Omtrent die daling is reeds het nodige gepubliceerd. Gelet op het bovenstaande is de kans dat zich op de vluchten uit Paramaribo thans zich nog een aanzienlijk aantal drugskoeriers bevindt steeds kleiner geworden. Het is niet langer proportioneel om onder deze omstandigheden de relatief volle vluchten uit Suriname met ruim 300 passagiers aan dergelijke indringende (grensoverschrijdende) 100 % controles te onderwerpen puur al vanwege het feit dat men bepaald disproportioneel te werk gaat. Immers, gesteld dat bijvoorbeeld zo 5 a 10 koeriers op een vlucht gepakt worden met drugs in hun buik dan gaat het daarbij in wezen om zo een 10 kilo drugs. Dit terwijl ruim 300 andere passagiers zich (vaak bij voortduring als zij vaker reizen) moeten onderwerpen aan de vergaande 100 % controles.

Deze controles zijn –concluderend- uitermate disproportioneel in relatie tot de drugs die in de havens vermoedelijk binnenkomen waarbij schepen/containers steekproefsgewijs gecontroleerd worden.

Klachtenformulieren

Ons is bij uitgebreid onderzoek gebleken dat noch in Nederland noch in Suriname de reizigers die zich benadeeld voelen door de gevolgen van de 100 procent controles de beschikking kunnen krijgen op eenvoudige wijze over de klachten formulieren zoals die zijn opgesteld door de organisaties artikel 1, (het voormalige ADB Haarlem in samenwerking met het voormalige LBR) en de Vereniging van Reizigers, in samenwerking met de SOAC (Samenwerkende Organisaties en Advocaten). Thans is de situatie zo dat zeer veel benadeelde personen die niet in Nederland woonachtig zijn nimmer de weg naar de klachten instanties kunnen vinden. Dit structureel niet op de hoogte zijn van klachtmogelijkheden is ook niet wenselijk in een rechtsstaat en dient door de overheid te worden verbeterd.

De overheid zou wel iets meer coöperatief kunnen zijn bij het verspreiden van klachten formulieren middels het meewerken aan de verspreiding op Schiphol cq op Zanderij. Immers de betrokken reizigers hebben zonder meer recht om te klagen over hun behandeling. Bij zowel onderzoek bij organisaties en instanties in Suriname als in Nederland is ons gebleken dat de meeste klachten toch betrekking hebben op de behandeling op Schiphol en niet op Zanderij, in kwantiteit bezien.

Miskraam in 2005 na onterechte aanhouding op Schiphol

Het is opmerkelijk dat in de zaak van de dame die op Schiphol  in 2005 een miskraam kreeg nadat zij ten onrechte was aangehouden en bij wie hard op de buik gedrukt is bij het scanonderzoek, de Nederlandse overheid nimmer enige stap in haar richting heeft gezet ter zake het maken van excuus dan wel het doen van enig gebaar in de richting van deze getroffen vrouw. Haar staat dan ook geen andere weg open dan via haar advocaat aan haar recht te komen. Bepaald wenselijk of respectvol  is een dergelijke opstelling van staatswege uiteraard niet, laat staan oplossingsbereid.

 

Met betrekking tot de klachten formulieren zij opgemerkt dat wij het vertrouwen uitspreken dat zowel de Nederlandse als de Surinaamse overheid hun steentjes zullen bijdragen bij het behoorlijk verspreiden van klachten formulieren zodat een duidelijker beeld ontstaat omtrent de daadwerkelijke omvang van de vernederingen en onheuse bejegening.

Geen klachten volgens Minister Verhagen???

Gelet op het bovenstaande valt volstrekt niet te begrijpen hoe zowel de Nederlandse minister Verhagen als kennelijk ook zijn Surinaamse collega in het openbaar gesteld hebben dat er geen sprake was van klachten omtrent de 100 % controles. Kennelijk heeft ieder onderzoek dan wel een poging tot enig onderzoek ontbroken omdat de klachten voor het oprapen liggen.

Tenslotte wil ons kantoor de lezers van dit schrijven oproepen om bij te dragen tot het beëindigen van inhumane behandeling van reizigers. Zeker wanneer het hier gaat om kwetsbare reizigers zoals zieke reizigers dan wel zwangere vrouwen. Ook dienen niet langer op deze wijze de goeden onder de kwaden te lijden maar dient het proportionaliteitsbeginsel op Schiphol heringevoerd te worden. De noodtoestand van voor 2006 bestaat immers niet meer.

Tenslotte heeft het ons ook verbaasd dat de SLM crew tot medio 2007 permanent werd gevisiteerd bij aankomst op Schiphol, zulks terwijl het hier gaat om hardwerkende piloten en stewardessen die consequent allemaal gevisiteerd werden terwijl reizigers steekproefsgewijs werden onderzocht waarbij met name gekleurde reizigers het het zwaarst te verduren hadden. Wat ons betreft dient de overheid ook veel wetenschappelijker en minder willekeurig te werk te gaan dan uit de bovenstaande voorbeelden gebleken is.

Ons is uit de zeer vele klachten gebleken dat de ambtenaren/ondervragers bij de 100 % controles kennelijk bij gekleurde reizigers onvoldoende inzicht hebben/krijgen in hun moraliteit. Zo komt het voor dat bij voortduring hardwerkende burgers zonder strafblad en ambtenaren en mensen met bedrijven telkens ten onrechte worden onderzocht in het kader van 100 % controles en dat zelfs het veel voorgekomen is dat veelvuldig hoogwaardigheidsbekleders daarbij niet werden ontzien. Dat leidde tot een politieke rel met Suriname. Stelt men hiervoor zeer ervaren politiemannen aan dan zal op dit punt minder misgaan. Ons kantoor wil hierbij met klem wijzen op de cijfers voortkomend uit de rapportage van de Nationale Ombudsman van 2006 waaruit bleek dat in de voorgaande jaren maar liefst een op de drie reizigers onschuldig werd aangehouden. Een onaanvaardbaar resultaat. De “gewone” nette hardwerkende, belastingbetalende burgers uit Suriname hebben er weinig aan dat thans afgesproken zou zijn dat Surinaamse hoogwaardigheidsbekleders worden ontzien bij de controles. Ook hun situatie dient te worden verbeterd.

Kennis van zaken

Ons kantoor heeft veelvuldig Schipholzaken behandeld en heeft zich vanaf 2005 intensief  verdiept in de problematiek rond de 100 % controles en wij zijn bekend bij verschillende maatschappelijke organisaties. In verband met deze werkzaamheden heeft zulks tot een behoorlijke informatievoorziening geleid. Daarbij komt dat door ons bezoek aan Suriname alwaar wij diverse personen, instanties en autoriteiten hebben bezocht, onze kennis van zaken verdiept is. Ons kantoor heeft voorts reeds in een zevental schadevergoedings zaken bereikt dat de getroffen onschuldig aangehouden personen een drievoudige schadevergoeding kregen van hetzij de rechtbank Haarlem, locatie Schiphol, hetzij het Gerechtshof te Amsterdam vanwege de vernederende omstandigheden waaronder zij gedetineerd waren. Een dergelijk groot aantal signaleringen van vernederingen is exceptioneel te noemen, zeker gezien in het korte tijdsbestek tussen 2005 en 2008. Een en ander heeft ondermeer geleid tot publicatie in het mensenrechtenmagazine van de NJCM en tot andere publicaties.

Nadruk op gekleurde reiziger bij selectie

Veelvuldig hebben blanke Nederlandse reizigers zich beklaagd bij ons over het feit dat zij zich niet prettig voelden bij het feit dat zij eenvoudig door de controle kwamen terwijl vaak gekleurde medereizigers veel intensiever aan onderzoek werden onderworpen. Uit detentie cijfers in binnen en buitenland mogen blijken dat ook veelvuldig blanke drugs smokkelaars gedetineerd verblijven en dat niet uit te sluiten valt dat mogelijk blanke koeriers de dans ontspringen bij deze nadrukkelijke aandacht voor gekleurde koeriers.

Oproep

Met een oproep in het jaar 2008 deze probleempunten uit de wereld te helpen eindigen wij dit schrijven.

Hoogachtend

Mr. S.M. Gaasbeek-Wielinga

Mr. J.K. Gaasbeek

 

 


top page