actueel
organisatie
terecht
cmw penning
vernindingen
archief
contact
cover
nummer70

nummer 73
nummer 72
nummer 71
nummer 70


introductie

COLUMN

Menswaardige opvoeding: een moeilijk leerproces

Prof. Dr. Cees J. Hamelink, voorzitter van het bestuur van de Liga.

Stel: u wilt een kind adopteren. Als u gehuwd bent moet u kunnen aantonen dat hier tenminste drie jaren sprake van is. U moet ouder dan 18 jaar en jonger dan 42 jaar zijn. Uw geschiktheid om als ouder te functioneren wordt grondig onderzocht. U mag geen strafblad hebben. U hebt voor de procedure bij de rechtbank een advocaat nodig en moet naast de advocaatkosten ook het griffierecht betalen. Een gezondheidsverklaring is ook belangrijk. Deze mag overigens niet door de eigen huisarts worden afgegeven. Bovendien komt u op een wachtlijst! Dit (en nog veel meer) moet u allemaal doen als u een kind adopteert. Als u er zelf een maakt hoeft u slechts eenvoudige bewegingen te maken. Waarom passen we dezelfde maatschappelijke zorgvuldigheid die bij adopties vereist is, niet toe bij het natuurlijk reproductieproces? In beide situaties moet immers de vraag worden gesteld of het kind wel terecht komt in een omgeving die een waardig bestaan garandeert. De menselijke waardigheid, die het kernleerstuk van de mensenrechten vormt, wordt wel heel ernstig ondermijnd in een situatie van fysiek en psychisch geweld tegen kinderen. Uit cijfers blijkt dat in veel Nederlandse gezinnen de ouders niet in staat zijn hun kinderen een menswaardig bestaan te geven. Eigenlijk is dat niet zo verwonderlijk. Het zou immers wel erg na´ef zijn er van uit te gaan dat iedere ouder over de verstandelijke vermogens en psychosociale vaardigheden beschikt die nodig zijn om een kind te begeleiden naar de volwassenheid. Toch hoeft niemand een diploma te hebben voor deze uiterst moeilijke en belangrijke taak. Dat is zeer merkwaardig want we moeten in onze samenleving immers voor allerlei handelingen diploma's en getuigschriften hebben. Het uitbaten van een patatkraam kan niet zonder papieren. Kinderen grootbrengen kan kennelijk iedereen. Patat verkopen is voorbehouden aan diplomahouders. De vrijheid van het reproductieve proces en het private karakter van de gezinssituatie worden uiteraard door mensenrechtelijke normen beschermd. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens is hierover duidelijk. Iedereen heeft zonder enige beperking het recht een gezin te stichten en te kiezen voor de wijze waarop hij of zij de kinderen wenst op te voeden. Tegelijkertijd staat in diezelfde Verklaring dat alle kinderen recht hebben op bijzondere zorg en sociale bescherming. Bovendien stelt het VN Kinder-rechtenverdrag (van 1989) vast dat het voor de harmonieuze ontwikkeling van het kind essentieel is dat het opgroeit in een atmosfeer van geluk, liefde en begrip. In het verdrag wordt er ook nog op gewezen dat ouders ten opzichte van kinderen niet slechts rechten, maar ook plichten hebben. De vraag rijst hoe we om moeten gaan met de spanning tussen deze fundamentele morele en de internationaal-rechtelijke normen. Misschien zouden we ervan uit moeten gaan dat alle ouders in principe hun verantwoordelijkheid voor een menswaardige begeleiding van hun kinderen willen nemen, maar daartoe niet noodzakelijkerwijs in staat zijn. Als ouders hun kinderen op een liefdevolle manier willen opvoeden en inspireren zodat zij later burgers worden die de mensenrechten respecteren, moeten die ouders zelf bereid zijn om te leren. Leren opvoeden - dat moet eigenlijk al beginnen als iemand besluit een kind te willen. Daartoe zou er dan binnen de samenleving een duidelijk aanbod moeten zijn van leermogelijkheden tot verantwoord ouderschap. Diegenen die het diploma verantwoord ouderschap niet halen kunnen niet verplicht worden dan maar van kinderen af te zien. Bovendien kan ook niemand bij wet verplicht worden het leeraanbod te gebruiken. Toch zou het mij niet verbazen wanneer veel (aspirant) ouders die niet op hun taak berekend zijn, graag zouden willen leren hun kinderen menswaardig te begeleiden. Bij dat moeilijke proces is hulp voor velen onontbeerlijk. Er is in onze samenleving te weinig hulp voor ouders bij het leren opvoeden. Een mooie opdracht voor mensenrechtenorganisaties zoals de Liga voor de Rechten van de Mens om daar serieus werk van te maken. We kunnen ons hierbij laten inspireren door een uitspraak van psychiater Andries van Dantzig: 'Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu - gezamenlijk de verantwoordelijkheid voor de opvoeding van kinderen, burgers in wording.'.

top page