actueel
organisatie
terecht
cmw penning
vernindingen
archief
contact
cover
nummer70

nummer 73
nummer 72
nummer 71
nummer 70


introductie

Meisjesbesnijdenis: een vorm van kindermishandelingn
Sinds Nederland eind jaren tachtig werd geconfronteerd met vluchtelingen uit landen waar meisjesbesnijdenis traditie is, is er met tussenpozen een politieke en maatschappelijke discussie gevoerd over de bestrijding van dit gebruik. In het voorjaar van 2004 laaide de discussie weer op naar aanleiding van het voorstel van VVD-politica Ayaan Hirsi Ali om een verplichte jaarlijkse controle in te voeren voor meisjes uit risicogroepen. Volgens Hirsi Ali is dit de enige methode om meisjes daadwerkelijk te kunnen beschermen. Zij kwam tot deze conclusie nadat zij de resultaten van het onderzoek naar strategieŽn ter voorkoming van besnijdenis bij meisjes had gelezen, dat door de Vrije Universiteit en Defence for Children International Nederland in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid was verricht.

Vormen van meisjesbesnijdenis
Het besnijden van meisjes is een zeer ernstige aantasting van de rechten van de vrouw en van het kind met vaak vergaande gevolgen voor haar lichamelijke en psychische gezondheid. De term meisjesbesnijdenis is een verzamelterm voor ingrepen die worden uitgevoerd aan de uitwendige, en soms de inwendige vrouwelijke geslachtsorganen uit culturele of religieuze overwegingen. De verschillende vormen kunnen grofweg als volgt ingedeeld worden.
~Infibulatie: het (gedeeltelijk) wegsnijden van de clitoris en de voorhuid, de kleine schaamlippen en (een gedeelte van) de grote schaamlippen, waarna de ontstane wondranden zover aan elkaar genaaid worden dat er een kleine opening overblijft om urine en menstruatiebloed door te laten.
~ Excisie (ook wel clitoridectomie): varieert van het wegsnijden van (een gedeelte van) de clitoris en/of de voorhuid van de clitoris tot en met het wegsnijden van (delen van) de kleine schaamlippen.
~ Circumcisie: het wegsnijden van de voorhuid van de clitoris of de top van de clitoris.
~ Incisie: het aanbrengen van een sneetje of prikje in de voorhuid van de clitoris met als doel enkele druppels bloed te laten vloeien. Onlangs maakte de World Health Organization bekend dat het wegschrapen van weefsel rond de vaginale opening ook is gerapporteerd als vorm van meisjesbesnijdenis. Net als het inbrengen van bijtende substanties of kruiden in de vagina met als doel bloedingen te veroorzaken of de vagina te vernauwen.

Argumenten
De traditie van meisjesbesnijdenis komt met name voor in Afrika: om precies te zijn in 28 landen. Excisie (of clitoridectomie) is de meest voorkomende vorm en betreft 80 % van alle gevalllen. Infibulatie is de meest extreme vorm en beslaat 15% van de gevallen en komt vooral voor in Somalië, Soedan, Djiboeti en kleine gebieden in Mali, Nigeria, Zuid-Egypte en Tsjaad. Het gebruik wordt gepraktiseerd in alle lagen van de betrokken bevolkingsgroepen. Er worden verschillende argumenten aangevoerd om meisjes te onderwerpen aan besnijdenis. In sommige culturen wordt het gebruik beschouwd als initiatieritueel; het meisje doet haar intrede in de wereld van de volwassen vrouw. Een ander veel gehoord argument is dat onbesneden meisjes als onrein of als onrespectabel worden beschouwd. Het deels wegsnijden van de genitaliŽn neemt de seksuele driften van de vrouw weg. In culturen waar de vagina van de vrouw zo goed als dicht wordt gemaakt, biedt de besnijdenis de garantie dat zij als maagd het huwelijk in gaat. Daarnaast wordt - ten onrechte - vaak aangevoerd dat besnijdenis wordt voorgeschreven door de Koran.

Slachtoffers
Wereldwijd wordt het aantal slachtoffers van meisjesbesnijdenis geschat op 130 miljoen. Jaarlijks worden er naar schatting 2 miljoen meisjes besneden. Dat zijn er dus zo'n 5.550 per dag. Hoeveel meisjes er in Nederland het slachtoffer zijn weet niemand. Het enige concrete geval dat ooit in de publiciteit kwam - via een KRO-radiouitzending in 1999 - betrof een in Nederland woonachtig Somalisch meisje dat tijdens een bezoek aan Somalië, tegen haar wil en de wil van haar moeder, door familie was besneden. Geruchten over meisjes die slachtoffer zijn of dreigen te worden zijn er wel. Ook klinkt er binnen groepen migranten die uit landen komen waar meisjesbesnijdenis traditie de wens om hun dochters te laten besnijden. Daarmee is niet gezegd dat die wens binnen iedere migrantengroep even groot of aanwezig is. In onderstaande tabel is aangegeven hoe groot de absolute aantallen zijn van de Afrikaanse populatie in Nederland waar vrouwelijke genitale verminking in de herkomstlanden voor komt.

Kindermishandeling
Meisjesbesnijdenis is een (bijzondere) vorm van kindermishandeling. De Nederlandse wetgeving laat op dit punt gelukkig geen ruimte voor twijfel. De Wet op de Jeugdhulpver-lening hanteert een definitie van kindermishandeling waar meisjesbesnijdenis duidelijk onder valt. Artikel 341 lid 3 spreekt van 'elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of psychisch letsel'. Wat betreft de strafwet valt meisjesbesnijdenis binnen het begrip mishandeling zoals geformuleerd in artikel 300-304 in het Wetboek van Strafrecht door toepassing van lid 4 van artikel 300 waarin 'opzettelijke benadeling van de gezondheid' gelijk wordt gesteld aan mishandeling. Natuurlijk hebben ouders die hun dochters laten besnijden het beste met hun kinderen voor en zal de besnijdenis niet als een vorm van kindermishandeling gezien worden. Het is belangrijk om duidelijk de boodschap over te brengen dat het volgens de Nederlandse wetgeving wel zo beschouwd wordt.



Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking
Het voorstel van Hirsi Ali riep veel weerstand op, met name vanuit migrantengroepen en mensen die werkzaam zijn in de gezondheidszorg. Het verplicht controleren van meisjes die risico lopen zou stigmatiserend werken. Ziet Hirsi Ali een dergelijke contole voor zich. Moeten meisjes daadwerkelijk hun geslachtsdelen aan een arts tonen? Dat zou onethisch zijn. Eind april 2004 besloot minister Hoogervorst van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een speciale Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking in te stellen, bestaande uit deskundigen met verschillende achtergronden: strafrecht, Openbaar Ministerie, politie, gynaecologie, (jeugd)gezondheidszorg, antropologie en bestrijding van kindermishandeling. De commissie heeft de opdracht gekregen een controlesysteem te ontwikkelen dat preventief werkt. Is zo'n controlesysteem nou verwerpelijk? En hoe verhoudt de maatregel zich tot het probleem? We spreken over twintigduizend meisjes in de leeftijd van 0 tot 16 jaar die tot immigrantengroepen behoren waar meisjesbesnijdenis in het land van herkomst traditie is. Tot nu toe is van ééln meisje bekend dat ze slachtoffer van besnijdenis is geworden. Daarmee wil ik het absoluut niet bagatelliseren. Ieder slachtoffer is er één teveel en de geruchten zijn verontrustend genoeg. Maar hoe zit het dan met die groep van tussen de naar schatting 50.000 en 80.000 kinderen die jaarlijks slachtoffer worden van mishandeling, misbruik of verwaarlozing en waarvan er iedere week ééln kind aan de gevolgen overlijdt. Waarom hebben we daar geen controlesysteem voor. Ik ben voorstander van een systeem waarbij alle meisjes en jongens regelmatig door een arts uitgebreid worden onderzocht totdat zij meerderjarig zijn, met aandacht voor ŗlle vormen van kindermishandeling. Inclusief meisjesbesnijdenis bij die groepen waar dit een risico vormt.

Femke de Vries is stafmedewerker bij Defence for Children International Nederland en medeauteur van het rapport 'Strategieën ter voorkoming van besnijdenis bij meisjes'.

top page